Lezing of congres

20e eeuw: efficiënte maar kille samenleving – meerdere vrijwilligers

Het grote verhaal van de wetenschap leidde in de 19e eeuw tot hooggespannen verwachtingen. Dankzij vooruitgang en emancipatie zou een samenleving ontstaan bevrijd van armoede, despotisme en onwetendheid. In de 20e eeuw kwam de ontnuchtering: de hoge verwachtingen werden niet waargemaakt.

Een van de eersten die waarschuwde voor de gevaren en de onvoorziene gevolgen van de opkomende consumptiemaatschappij, was de Duitse geschiedfilosoof Oswald Spengler (Der Untergang des Abendlandes, 1918). Maar ook de filosofen van de eerste generatie van de zogenaamde ‘Frankfurter Schule’ (Horkheimer, Adorno, Marcuse) bekritiseerden uitvoerig de zeer eenzijdige rationaliteit van de Verlichting en de desastreuze gevolgen. Hun jongere collega van de tweede generatie, Jürgen Habermas, zou later een uitvoerig alternatief voor een vernieuwde Verlichting uitwerken.

Vervolgens komt het invloedrijke werk van Bertrand Russell en Ludwig Wittgenstein aan bod. Beiden inspireerden de zogenaamde Wiener Kreis (Schlick, Carnap). Deze filosofen formuleerden het logisch positivisme, met nadruk op feiten, logica en wetenschappelijke strengheid. Ze richtten zich tegen zinloze en misleidende redeneringen.

De opkomst van totalitaire regimes en de Tweede Wereldoorlog hebben ook in de filosofie diepe littekens nagelaten. Ideeën werden verboden, boeken verbrand, kunst vernietigd, mensen vermoord. Had de filosofie in deze vreselijke tijden wel een functie?
We bekijken de visie van Bertrand Russell, Ludwig Wittgenstein, Martin Heidegger, Hannah Arendt en Karl Popper.

Tijdens de laatste sessie van deze cursus gaan de docenten in debat over de volgende vraag: de 20ste eeuw: was de mens de meester of slaaf van zijn eigen systeem?
Hierbij worden cursisten aangemoedigd om hun mening te vergelijken met die van de verschillende docenten.

tarieven

basisprijs: 42 euro
UiTPAS met kansentarief: 37,80 euro
vrijwilligersprijs: 8,40 euro

lesdagen: donderdag 7, 14, 21 en 28 januari 2026, 4 en 18 februari 2027 van 13.30 tot 16.00 uur